Darowizna udziałów w spółce z o.o. dla dziecka i wartość udziałów do podatku
Darowizna udziałów w spółce z o.o. dla dziecka jest zwolniona z podatku od darowizn, jeśli dziecko należy do najbliższej rodziny, a umowę zawarto u notariusza albo nabycie zgłoszono na SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy. Brak podatku nie znaczy jednak, że wartość udziałów jest bez znaczenia. Wpisuje się ją do umowy, liczy się od niej taksę notarialną, a po śmierci rodzica darowizna wraca do rachunku zachowku pozostałych dzieci bez względu na to, ile lat minęło. Szacowany przedział wartości udziałów sprawdzisz po NIP spółki, zanim umówisz notariusza.
Sprawdź szacowaną wartość spółki po NIP
Jaka forma umowy przy darowiźnie udziałów
Darowizna udziałów łączy dwa przepisy. Kodeks spółek handlowych wymaga przy zbyciu udziału formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi (art. 180 KSH), a Kodeks cywilny chce, żeby oświadczenie darczyńcy miało formę aktu notarialnego (art. 890 KC). W praktyce darowiznę udziałów podpisuje się więc w formie aktu notarialnego, który spełnia oba wymogi naraz.
Przed wizytą u notariusza sprawdź trzy rzeczy. Po pierwsze umowę spółki: jeśli uzależnia zbycie udziałów od zgody spółki albo daje wspólnikom prawo pierwszeństwa (art. 182 KSH), zgoda musi być gotowa przed podpisaniem. Po drugie majątek wspólny: udziały objęte w trakcie małżeństwa za wspólne pieniądze zwykle do niego należą, a darowizna z majątku wspólnego wymaga zgody drugiego małżonka (art. 37 KRO). Po trzecie wiek dziecka: przy małoletnim notariusze często żądają kuratora albo zgody sądu rodzinnego, bo udziały mogą nieść obowiązki, na przykład dopłaty, a sąd pyta wtedy o ich wartość.
Po podpisaniu umowy obdarowany zawiadamia spółkę z dowodem nabycia (art. 187 KSH). Zarząd wpisuje go do księgi udziałów i w ciągu 7 dni zgłasza nową listę wspólników do KRS.
Darowizna udziałów w spółce z o.o. a podatek od darowizn
Ile zapłaci obdarowany, zależy od pokrewieństwa i od tego, czy dopełni formalności. Podstawą jest wartość rynkowa udziałów z dnia darowizny, a nie wartość nominalna z umowy spółki.
| Kto dostaje udziały | Kwota wolna | Stawki | Co trzeba zrobić |
|---|---|---|---|
| dziecko, wnuk, małżonek, rodzic, rodzeństwo (grupa zerowa) | całość zwolniona | 0 procent | akt notarialny albo SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy |
| zięć, synowa, teściowie (I grupa) | 36 120 zł | 3, 5 i 7 procent | zeznanie podatkowe z wartością udziałów |
| siostrzeniec, bratanek, wujek, ciotka (II grupa) | 27 090 zł | 7, 9 i 12 procent | zeznanie podatkowe z wartością udziałów |
| partner bez ślubu, współpracownik (III grupa) | 5 733 zł | 12, 16 i 20 procent | zeznanie podatkowe z wartością udziałów |
Przy grupie zerowej najczęstszy błąd to zgłoszenie po terminie, gdy umowa nie była notarialna. Wtedy zwolnienie przepada, a te same udziały rozlicza się według stawek I grupy od wartości rynkowej. Przy pakiecie wartym kilka milionów złotych to różnica rzędu kilkuset tysięcy.
Co się dzieje, gdy dziecko sprzeda podarowane udziały
Tu darowizna potrafi zaskoczyć rodzinę bardziej niż podatek od darowizn. Obdarowany nie poniósł wydatków na nabycie udziałów, więc przy późniejszej sprzedaży co do zasady nie ma kosztów, które obniżyłyby dochód. Potwierdził to między innymi Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji z 15 lipca 2024 r. (0113-KDIPT2-3.4011.352.2024.1.MS). Dochód jest zwolniony tylko w części odpowiadającej zapłaconemu podatkowi od darowizny, a dziecko z grupy zerowej takiego podatku nie płaciło.
W efekcie 19 procent PIT liczy się od niemal całej ceny sprzedaży, a przy dochodzie powyżej miliona złotych rocznie dochodzi 4 procent daniny solidarnościowej. Jeśli rodzina planuje sprzedaż spółki w ciągu kilku lat, kolejność „najpierw darowizna, potem sprzedaż” warto policzyć z doradcą podatkowym, a do rozmowy przyjść z wartością udziałów. Jak wycenić spółkę pod transakcję, opisujemy na stronie wycena firmy do sprzedaży.
Darowizna udziałów a zachowek pozostałych dzieci
Darowizna dla dziecka nie znika z rachunku spadkowego. Przy liczeniu zachowku dolicza się ją do spadku zawsze, bo dziecko jest spadkobiercą albo uprawnionym do zachowku, a limit 10 lat z art. 994 KC dotyczy tylko darowizn dla osób spoza tego kręgu. Wartość darowizny ustala się według stanu udziałów z chwili darowizny, ale według cen z chwili liczenia zachowku (art. 995 KC).
| Sytuacja | Wpływ na zachowek |
|---|---|
| ojciec podarował udziały jednemu z dwojga dzieci, a w spadku zostało niewiele | drugie dziecko może żądać zachowku od obdarowanego rodzeństwa, do wysokości wzbogacenia (art. 1000 KC) |
| darowizna była dawno, a spółka od tego czasu urosła | liczy się stan udziałów z dnia darowizny, ale wyceniany według dzisiejszych cen |
| rodzic podarował udziały obojgu dzieciom po równo | darowizny się równoważą, ryzyko sporu jest małe |
| zamiast darowizny udziały trafiły do fundacji rodzinnej | fundusz założycielski też wraca do rachunku zachowku, ale tylko przez 10 lat |
Dlatego przy darowiźnie dla jednego z kilkorga dzieci dobrze jest mieć zapisaną w umowie wartość udziałów i wiedzieć, skąd się wzięła. Jak taki spór liczy się na kwotach, pokazuje wpis zachowek od udziałów w spółce z o.o., a porównanie z przeniesieniem udziałów do fundacji opisuje strona wniesienie udziałów do fundacji rodzinnej.
Przykład darowizny udziałów synowi na liczbach
Matka ma 60 procent udziałów w spółce usługowej z kapitałem zakładowym 20 000 zł. Ostatnie sprawozdanie pokazuje zysk netto około 700 000 zł, a szacunek rynkowy daje około 4,5 mln zł za spółkę, czyli około 2,7 mln zł za pakiet. Matka chce podarować wszystkie udziały synowi, który prowadzi firmę, a córka pracuje gdzie indziej.
| Pozycja | Kwota |
|---|---|
| wartość nominalna pakietu | 12 000 zł |
| szacunek rynkowy pakietu | około 2,7 mln zł |
| podatek od darowizny dla syna (akt notarialny, grupa zerowa) | 0 zł |
| podatek, gdyby udziały dostał zięć | około 185 tys. zł |
| zachowek córki, gdyby po śmierci matki w spadku nie zostało nic | połowa udziału ustawowego, czyli około 675 tys. zł przy dwojgu dzieci i bez żyjącego małżonka |
Ostatni wiersz zwykle decyduje o kształcie całej operacji. Rodzina, która zna wartość udziałów, może od razu ustalić spłatę córki, podarować jej inne składniki majątku albo rozważyć zrzeczenie się dziedziczenia. Rodzina, która wpisała do umowy 12 000 zł, dowie się o tej kwocie dopiero z pozwu. Dla obu dzieci ważna jest też historia wypłat zysku, bo pokazuje, ile spółka realnie oddaje wspólnikom; tę historię dla wielu spółek widać w zestawieniach dywidend wypłacanych wspólnikom spółek.
Ile kosztuje darowizna udziałów w spółce z o.o.
Koszt składa się z taksy notarialnej, wypisów, ewentualnego kuratora dla małoletniego i ustalenia wartości udziałów. Taksa zależy od wartości przedmiotu darowizny, więc i tu potrzebna jest liczba.
| Pozycja | Orientacyjny koszt |
|---|---|
| taksa notarialna za akt darowizny | zależy od wartości udziałów, maksymalna stawka rośnie progowo z wartością, plus 23 procent VAT |
| podatek od darowizny dla grupy zerowej | 0 zł |
| zmiana listy wspólników w KRS | zgłoszenie zarządu przez Portal Rejestrów Sądowych |
| szacunek wartości udziałów po NIP | w planie Profil od 99 zł netto miesięcznie przy płatności rocznej |
| wycena rzeczoznawcy | zwykle od 2 000 zł netto przy małej spółce, kilkanaście tysięcy przy większej |
Przy darowiźnie w najbliższej rodzinie szacunek z danych publicznych zwykle wystarczy do ustalenia wartości w umowie i rozmowy o spłacie rodzeństwa. Wycenę rzeczoznawcy warto zamówić, gdy w rodzinie jest realne ryzyko sporu albo obdarowany jest spoza grupy zerowej. Ceny obu dróg porównujemy w artykule ile kosztuje wycena firmy.
Pytania o darowiznę udziałów w spółce z o.o.
Czy darowizna udziałów dla dziecka jest opodatkowana
Nie, jeśli dziecko należy do grupy zerowej, a darowiznę zawarto w formie aktu notarialnego albo nabycie zgłoszono na SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy. Po terminie zwolnienie przepada i podatek liczy się według stawek I grupy od wartości rynkowej udziałów. Zwolnienie obejmuje też wnuki, małżonka, rodziców i rodzeństwo.
Czy darowizna udziałów wymaga notariusza
W praktyce tak. Kodeks spółek handlowych wymaga przy zbyciu udziału podpisów notarialnie poświadczonych, a Kodeks cywilny formy aktu notarialnego dla oświadczenia darczyńcy. Umowa zawarta bez aktu staje się ważna dopiero po wykonaniu darowizny, dlatego strony prawie zawsze podpisują akt notarialny, który spełnia oba wymogi.
Jak wycenić udziały do umowy darowizny
Według wartości rynkowej z dnia darowizny, a nie wartości nominalnej. Punkt wyjścia to sprawozdanie spółki: zysk netto i kapitał własny razy mnożniki branży, z dyskontem za brak płynności udziałów. Taki przedział pokazujemy po NIP, a przy ryzyku sporu w rodzinie warto dodać wycenę rzeczoznawcy.
Czy darowizna udziałów wymaga zgody wspólników
Tylko gdy umowa spółki uzależnia zbycie udziałów od zgody spółki albo daje pozostałym wspólnikom prawo pierwszeństwa. Bez takiego zapisu wspólnik podarowuje udziały sam. Jeśli udziały należą do majątku wspólnego, potrzebna jest zgoda drugiego małżonka.
Czy darowizna udziałów między małżonkami jest możliwa
Tak, ale ma sens głównie wtedy, gdy udziały należą do majątku osobistego jednego z małżonków albo małżonkowie mają rozdzielność majątkową. Darowizna między małżonkami jest zwolniona z podatku na tych samych zasadach co dla dzieci, a przy rozwodzie podarowane udziały zostają w majątku osobistym obdarowanego.
Czy podarowane udziały liczą się do zachowku
Tak. Darowizny dla dzieci i innych osób uprawnionych do zachowku dolicza się do spadku bez względu na to, ile lat minęło od darowizny. Wartość liczy się według stanu udziałów z dnia darowizny i cen z chwili ustalania zachowku, więc rosnąca spółka podnosi kwotę, której mogą żądać pozostałe dzieci.
Sprawdź wartość udziałów przed umową darowizny
Wpisz NIP spółki, a zobaczysz rząd wielkości od razu. Przedział dla każdego wspólnika i kapitał własny z kolejnych lat pokazujemy w planie Profil, opisanym w cenniku.